«Kastar ikkje nytt lys på Munch»

Her er det beherska og eminent koloristisk. For det meste valørar i grønt og raudt, spente opp mot den gylne ansiktsfargen, med det spinkle slipset som eit enkeltståande blått element. Skildringa av han sjølv er også gripande her: Ein merkar brytninga mellom noko sårbart og motlaust i kamp mot ei viss sjølvbevisstheit. Det er som møtet mellom eit indre og eit ytre bilde av han sjølv. Hatten sit ikkje så godt på hovudet som dressen sit på kroppen.

Her er igjen overkroppen måla rett på, mens underkroppen blir litt betrakta ovanfrå. Her har han med vilje skapt to horisontar, og det gir dynamikk til komposisjonen. Det er eit vakkert komplementært fargespel mellom blåtonane i dressen, og golvet og det gule veggteppet i bakgrunnen. Den kroppslege haldninga er flott og sjølvbevisst. Det teikneriske uttrykket er prega av elegante bølgelinjer i jugendstilen i den tida.

Dei har valt ganske kraftige veggfargar i utstillinga. Både svartfargen og blåfargen kan eg leve med. Blåfargen er kraftig ultramarin, men djup nok til at han legg seg som ein rein bakgrunn og ikkje blandar seg inn i måleria.

Den raude veggfargen er litt meir problematisk. Det er grunn til å spørje om det er eit så godt fargeval. Der blåfargen trekker seg tilbake og blir bakgrunn, trenger det raude seg fram visuelt, og står i fare for å ta fokus og å blande seg inn i opplevinga av bilda.

Dei har som skrifttype valt ein i utgangspunktet klassisk Sans Serif, men dei har forandra dei konvensjonelle rundboga inneformene til å vere firkanta. Dette kan vere eit godt grep fordi det gir karakter til ordbilda. Det som kanskje ikkje er så sympatisk, er at om du myser på M-en, N-en, V-en og A-en, blir inneformene litt tronge, noko som gjer at ordbildet blir lysare (sidan det her er negativ skrift, kvitt på mørkt).

«Inger i hvit bluse» (1891). Dette er eit bilde som ikkje så ofte har vore vist. Og det er det openberre grunnar til. Her er det overraskande teikneriske svakheiter. Høgrearmen som ligg bak ryggen hennar, ser ut som om den er amputert med eit oppknytt erme, men ein slik arm hadde ikkje Inger. Bakgrunnen er også underleg måla, med merkelege planforskjellar. Grasbakken vippar blant anna opp og sluker huset med raudt tak. Det vi ser innanfor det kvite gjerdet til venstre, er også merkeleg. Og den mørke veggen (eller kva det no er) på høgre sida går i eitt med hatten, så her oppstår den formmessige kollapsen. Munch har laga så mange framifrå portrett at det er unødvendig å ta med eit så svakt som dette. Det kan godt få lov til å henge i magasinet i Munchmuseet.

«Portrett av August Strindberg» (1892). Dette er ikkje eit fullt så strålande portrett. Her er det også nokre overraskande svake sider ved formgivinga. Armen ligg for eksempel ikkje på nokon truverdig måte på sofakanten eller puta eller kva det er for noko. Den heng liksom i lufta. Handa er meir som ein vott enn eigentleg ei hand. Den andre handa er skjult i lomma. Hender gir jo ein rikdom til eit portrett når dei er måla godt, og Munch veit jo korleis han skal gjere det. Her verkar det som om han har vilja spare tid. Underkroppen er også utelaten. Det er ikkje dårleg. Dette er jo Munch, men vi forstår kvifor det alltid er Hans Jæger-portrettet og ikkje dette som blir framheva når vi snakkar Munchs bohem-portrett.

«Lucien Dedichen og Jappe Nilssen» (1925-26). Dette er eit flott og rart dobbeltportrett. Veldig rare forhold i rombeskrivinga. Malt i ulike omgangar. Desse har ikkje sete i same rom. Han som står, er studert for seg. Ved beina blir det antyda at det er kort avstand mellom dei. Det er nok avstand til han som sit i forhold til størrelsen. Det er jo Munch. Dette er for spisst rom, veggane krenger og golvet går oppover. Dette har han berre ikkje fokusert på.

«Dobbeltportrett» (1918). Dette er også verkeleg godt. Klar diagonalkomposisjon. Her går det ei linje frå øvst til venstre gjennom profilen. Og skuggelegging skaper ein motdiagonal i ein elegant krysskomposisjon. Dette er måleri. Her handlar det om fargar, flater og linjer. Sjølv om det ikkje er så vektlagd modellering eller formforklaring, så går ikkje heilskapen sund. Dette er strålande.

«Stéphane Mallarmé» (1897). Litografiet kan stundom bli litt dødt. Om ein tettar alle porer i steinen, blir det nesten som når du lèt ei datamaskin fylle ut fargen i ei digital teikning. Men Munch var bevisst eller intuitivt veldig merksam på akkurat dette. Det er ikkje på noko tidspunkt ei død flate nokon stad; ingenting er tetta heilt igjen. Det er fantastisk levande. Ein kjenner seg henta inn i prosessen hans. Sjå på forskjellen i blikket. Slik Picasso likte å vise det med kraftigare midlar, ser vi også her eit auge som stirer innover og eit som stirer utover. Auget til venstre i bildet er mandelforma og mørklagt. Det på høgre side er rundare og opnare, og med ein refleks på augeeplet. Dette er MUNCH!

«Aase og Harald Nørregaard» (1899). Dette er eit praktfullt dobbeltportrett. Det skaper ein så verknadsfull kontrast at ho er avbilda en face, mens han er måla i profil. Munch gir henne ein klar forrang i det visuelle hierarkiet. Ansiktet hennar er måla meir intenst, og står i klarare kontrast til bakgrunnen. Dei to er nok måla i to operasjonar. Det er ingen stor kommunikasjon mellom ektefellane. Kanskje har det vore eit poeng for Munch å få fram. Kanskje ville han på denne måten seie noko om dei to personlegdommane, eller kanskje var han berre meir opptatt av henne. Dette er uansett kjempegodt.

«Elsa Glaser» (Munch i meir fargeglad versjon. Hovudet er veldig fint, og det er eit veldig flott anslag til eit portrett. Men formgivinga er ikkje så sterk. Han har for eksempel utelate handa til venstre i bildet. På høgre side i bildet manglar ho både underarm og hand. Om vi er velvillige (og det er vi jo til Munch), så kan vi tolke det som at det grøne, kva det nå enn er, skjuler delar av armen hennar. Det verkar nok som Munch ikkje har gjort dette heilt ferdig. Koloristisk er dette veldig vakkert.