Trump truar med toll: Gullprisen skyt til vêrs

Nobels fredspris er sjølve symbolet på fred i verda, men etter at fredsprisvinnar María Corina Machado gav USAs president Donald Trump den verdifulle gullmedaljen, har det storma.

Måndag seier Trump at ein av grunnane til at han vil ta kontroll over Grønland, er fordi han ikkje fekk den gjæve fredsprisen, ifølge The New York Times.

Den amerikanske presidenten har også trua Noreg og sju andre land med Grønland-toll.

Etter tolltrøbbelet har gullprisen skote i vêret. Nå kostar ei unse gull rekordhøge 4670 dollar.

Investeringsdirektør Robert Næss i Nordea ser ein klar samanheng:

– På kort sikt stig gullprisen fordi Trump er ute og slenger med leppa igjen, seier han.

Historisk gull verdt

Gull blir ofte sett på som ein «trygg hamn» å investere i. Når verda er uroleg, har mange lit til at gull alltid vil halde seg i verdi.

Ola Grytten er professor i økonomisk historie ved Noregs handelshøgskule (NHH), og forklarar at mange ofte trekker mot gull når ein mistar tiltru til enkeltland og aktørar.

– Om ein fryktar at dollaren vil falle i verdi, er det ikkje så kjekt å vere investert i USA og ha dollar. Da er det kjekkare å ha pengane sine i gull, seier han.

– Kvifor har gull så stor verdi?

– Det er ein historisk tradisjon. Vi synest gull er fint, og det er små mengder av det i verda. Dersom det hadde vore like lite gras i verda som gull, ville gras hatt same funksjon, svarer han.

Historisk sett har gull alltid vore verdifullt. Romarriket hadde gullmyntar, og i dag har fleire sentralbankar verda over gullreservar.

Økonomiprofessoren peikar på fleire historiske hendingar der gullprisen har auka, for eksempel på 30-talet før andre verdskrigen, under finanskrisa i 2008, under pandemien og da Russland invaderte Ukraina.

– Vil gull alltid halde seg i verdi?

– Det er ingen andre ting som har halde seg så lenge og så godt som gull. Men det er veldig få fysiske ting som varer evig, svarer Grytten.

Meiner «gullboble» kan sprekke

Sidan tusenårsskiftet har verdien av gull mangedobla seg. Robert Næss minner likevel om at gullprisane også har variert. Mellom 1980 og 2000 til dømes, fall dei.

Investeringsdirektøren ser ikkje bort frå at vi kan vere inne i ei «gullboble» nå.

– Eg er blant dei som er redde for ting som har stige mykje. Det er inga bombe viss gullprisen kjem ordentleg ned igjen, seier han.

Verdifull gullmedalje

Og så lurer du kanskje på kor mykje Nobels fredspris-medaljen er verd i gull?

Medaljen er støypt i 18 karat gull og veg 196 gram.

Dermed består medaljen av 147 gram, eller 4,73 unser reint gull.

• Med dagens kurs på 4670 dollar per unse, har medaljen ein verdi på omtrent 22.000 dollar.
• I år 2000 var prisen på gull omtrent 270 dollar per unse. Da var medaljen verd 1280 dollar.

Likevel kan medaljane ha ein langt høgare auksjonspris. Dmitrij Muratov, som tok imot Nobels fredspris i 2021, selde medaljen sin året etterpå for 103 millionar dollar.

Det er den høgaste prisen som nokon gong er betalt for ein nobelprismedalje, og heile beløpet gjekk til Unicefs fond for ukrainske flyktningbarn, ifølge Nobelprisens nettsider.