Iskaldt og mørkt i krigsherja Ukraina: – Vanskelegaste situasjonane så langt

Heilt sidan starten av fullskalakrigen 24. februar 2022 har ei rekkje land i Europa forsynt Ukraina med kraftutstyr.

No når vinteren er på det kaldaste, intensiverer Russland angrepa mot kraftforsyninga og brukar kulda som våpen.

Nyheitsbyrået Reuters melder at 5.635 bustadblokker er utan varme, etter eit kombinert drone- og missilangrep mot hovudstaden Kyiv natt til tysdag.

– Et barbarisk angrep, sier Ukrainas utenriksminister Andrij Sybiha.

Det er innført unntakstilstand i landet, og ukrainarane har utvikla eigne appar som fortel innbyggjarane når og kvar energinettet er mest utsett, og når nye angrep er på gang.

Her hjemme har Direktoratet for samfunnssikkerhet og beredskap (DSB) oppfordret til å donere flere aggregater til Ukraina.

Kritisk situasjon

I Raude Kross fortel regionsjef for Europa, Ane Tvedt, at dei har sett opp mange varmetelt i Kyiv.

Det blir rapportert om at 200.000 menneske no manglar varme i hovudstadsregionen, medan 75.000 ikkje har straum.

– For sivile er det ein av dei vanskelegaste situasjonane vi har sett så langt i krigen, seier Tvedt.

Situasjonen i Kyiv er framleis kritisk. Straumen blir rasjonert, og innbyggjarane kan ikkje rekne med å ha straum heile døgnet.

Raude Kross driv mange varmestasjonar og fleire feltkjøkken i Kyiv, der folk kan få mat og hjelp til å halde varmen.

– Vi deler ut vinterpakkar med teppe og soveposar, også til eigne tilsette som heller ikkje har varme heime, fortel Tvedt.

Berre i januar har det vore ei lang rekkje angrep mot kraftforsyninga i Ukraina, som dette kartet viser.

Treng alle typar materiell

Ukrainarane har framleis stort behov for reserveutstyr til å reparere dei elektriske anlegga som blir bomba sunde. Her bidreg Noreg saman med andre europeiske land med å forsyne landet med materiell.

Noreg har så langt gitt kraftmateriell til ein verdi av 11,7 milliardar kroner til energiforsyninga i Ukraina.

Og i haust vedtok regjeringa å gi 1,5 milliardar kroner til gasskjøp for å sikre straum og varme til vinteren.

Direktoratet for samfunnstryggleik og beredskap (DSB) koordinerer krafthjelpa.

– Noreg har donert mange generatorar, heile trafostasjonar, lastebilar med kraner for å reparere kraftlinjer, spesialisert utstyr og mengder av mindre materiell, seier presseansvarleg Morten Harangen i DSB.

Ønsker aggregat frå heile landet

DSB ber no alle verksemder, også kommunar, om å bidra med fungerande straumaggregat.

– Alle robuste og fungerande aggregat, både store og små, kan utgjere ein reell forskjell for liv og helse, seier direktør Elisabeth Aarsæther.

Eit av selskapa som allereie har bidrege er kraftselskapet Hafslund.

Kraftselskapet skulle byte ut nødaggregatet på Vamma kraftstasjon i Indre Østfold – ei maskin frå Rolls-Royce.

Inntil 2023 sikra det drifta av Noregs største elvekraftverk i Glomma i ei årrekkje, og har kapasitet til å forsyne eit lite sjukehus med straum.

Stian Amundsen i Hafslund Kraft fekk jobben med å gi det eit nytt tilvære.

– Det var i god stand, men elektronikken byrja å bli utdatert, forklarer han.

Ei hemmeleg frakt

Ein sommardag rulla ein semitrailer ned den smale vegen til Vamma kraftstasjon, og det blå aggregatet blei løfta opp på planet bak.

Detaljane rundt transportane av kraftutstyr til Ukraina blir ikkje delte med nokon, av omsyn til tryggleiken.

Aggregatet frå Vamma blei køyrd til eit depot sentralt i Polen og derfrå frakta inn i Ukraina.

Her skulle det i utgangspunktet brukast på eit regionalt sjukehus i ein større by.

Men av og til endar utstyr opp andre stader enn planlagt fordi ukrainske myndigheiter ser at behovet er større andre stader.

Endra oppdrag

– Sidan Ukraina er eit land i krig, kan mottakar bli endra på kort varsel, avhengig av krigens gang, seier Morten Harangen i DSB.

Ifølge DSB er det blålakkerte aggregatet frå Vamma sendt nærare krigssona og frontlinja enn først planlagd.

Dette får dei bekrefta via eit EU-byrå som jobbar med å dokumentere at utstyr og materiell som er donert til Ukraina, blir brukt slik det er tenkt.

– Ukrainas statlege nettselskap Ukrenergo har sendt Vamma-aggregatet lenger aust i landet, seier Harangen.

Akkurat kva jobb det gjer, blir det ikkje sagt noko om. Det blir halde hemmeleg. Men vi får eit bilde der omgjevnadene er sladda.

Vil fortsette støtta

For norske styresmakter gir opplysningane uansett tryggleik for at utstyret kjem fram.

Signala frå den norske kraftbransjen er at hjelpa vil fortsette så lenge det er behov.

I Hafslund Kraft er administrerande direktør Kristin Lian glad for at dei gamle aggregata deira er i bruk på ukrainsk side, nær frontlinja.

– Det veldig fint at aggregatet vårt kan komme til nytte og bidra med å levere energi til kritisk infrastruktur når landet er i krig, seier Lian.