Korleis kan eit venterom bli stengt utan at folkevalde har noko å seia?

DEBATT: Korleis kan eit venterom berre stenga utan at folkevalde har noko å seia?

Foto: Eivind Aarre

1. mai skal venterommet på Fiskepiren i Stavanger stengast. For somme kan det høyrest ut som ei lita sak. Men for pendlarar, eldre, ungdom, folk med nedsett funksjonsevne og reisande som må vente på båt eller buss i regn og vind, er eit venterom heilt grunnleggjande: tryggleik, verdigheit og tilgjenge.

Kvifor har vi organisert kollektivtrafikken slik at demokratisk styring blir så svak når det gjeld heilt konkrete, viktige tilbod i kvardagen, spør Sp-politikar, Harald Halvorsen Løland. Foto: Privat

Svak demokratisk styring

Det mest alvorlege er likevel ikkje sjølve stenginga – men at dei folkevalde i fylket i praksis berre kan «oppmode» til ei løysing, ikkje bestemme at tilbodet skal haldast oppe. Då må vi tore å stille spørsmålet: Kvifor har vi organisert kollektivtrafikken slik at demokratisk styring blir så svak når det gjeld heilt konkrete, viktige tilbod i kvardagen?

I Rogaland er Kolumbus organisert som eit selskap. Det skaper avstand mellom innbyggarane, dei folkevalde og avgjerdene. Når kollektivtilbodet blir lagt i eit selskap med eige styre og eigne prioriteringar, blir politikken ofte redusert til å vedta rammer og budsjett – medan dei viktige kvardagsvala blir tekne ein annan stad. Resultatet kan bli at ingen eigentleg kan haldast tydeleg ansvarleg når tilbod forsvinn, litt etter litt.

For oss i Senterpartiet er kollektivtrafikken ein del av grunnmuren i samfunnet. Det handlar ikkje berre om ruter og kontraktar, men om å binde saman bu- og arbeidsmarknader, sikre inkludering og gjere det mogleg å leve gode liv – også utan bil. Då må styringa vere tettare på folkestyret.

Å organisere kollektivselskapet som ei avdeling i fylkeskommunen – i staden for som eit selskap – har fleire klare fordelar:

Tydeleg politisk ansvar og reell styring

Når kollektivtrafikken ligg i linjeorganisasjonen til fylkeskommunen, kan fylkestinget gi klare bestillingar – og faktisk følgje dei opp. Då blir det ikkje berre «ønske» og «oppmodingar», men politiske vedtak som administrasjonen må gjennomføre. Slik bør folkestyret fungere.

Betre heilskap: kollektiv, fylkesveg, skule og areal heng saman

Fylkeskommunen har ansvar for regional utvikling og samferdsel i brei forstand. Kollektivtilbodet må sjåast i samanheng med fylkesvegar, skuleskyss, vidaregåande skular, by- og tettstadutvikling og universell utforming. Når kollektivfunksjonen er integrert i fylkeskommunen, blir det lettare å prioritere heilskaplege løysingar – ikkje berre det som passar best i ein selskapslogikk.

Meir openheit og innsyn

Kollektivtrafikken er finansiert av fellesskapet. Då bør vurderingar og prioriteringar i størst mogleg grad skje gjennom opne, demokratiske prosessar – ikkje opplevast som avgjerder tekne på armlengds avstand.

Mindre pulverisering av ansvar

Selskapsmodellen gjer det lett å skyve ansvar mellom aktørar: «Dette ligg hos selskapet», «dette er ei driftsavgjerd», «dette er mellom byggeigar og operatør». Men for den som står og frys på kaia, er det likegyldig kven som eig kva. Folk treng at nokon tek ansvar.

Venterommet på Fiskepiren er difor meir enn ei enkeltsak. Det er eit symptom på ein modell der viktige velferdstilbod kan forvitre utan at folkevalde kan gripe inn raskt og tydeleg.

Skal me ha eit kollektivtilbod som er trygt, tilgjengeleg og til å stole på – i by og bygd – må me òg organisere det slik at demokratiet faktisk verkar. Kollektivtrafikken må nærare folkevald styring. Når systema blir store og ansvaret flyttast bort, blir menneska små. Det bør me ikkje akseptere – verken på Fiskepiren eller andre stader i Rogaland.