Få gjer som Nora (20): – Vi mistar djup kulturkompetanse

– Alle venninnene mine var i militæret eller tok friår, og så har dei begynt å studere på universitet i Noreg.

Det fortel 20 år gamle Nora Skjelstad Kjelsaas. Ho har starta på sitt andre år på ein bachelor i politikk, filosofi og økonomi ved universitetet i Manchester.

Ho er ein av stadig færre som vel å ta heile utdanninga i utlandet.

– Ein møter folk frå ulike bakgrunnar i mykje større grad. Det er både stimulerande og berikande, og du får verda mykje tettare på, forklarer ho.

Tal frå SSB viser at talet har stupt med heile 27 prosent (ekstern lenke) sidan toppåret 2014–2015.

– Fleire vel utveksling

Denne utviklinga bekymrar Jon Gunnar Simonsen.

– Med dei globale utfordringane vi står i nå så treng vi meir internasjonal erfaring. Det å ha ei god forståing av resten av verda blir viktigare og viktigare, seier Simonsen.

Han er avdelingsdirektør for Europeisk samarbeid og kvalitetssikring ved Direktoratet for høgare utdanning og kompetanse (HK-direktoratet).

– Vi mistar den djupe språk- og kulturkompetansen, og det internasjonale nettverket som kandidatane tar med seg heim, seier han og held fram:

– Sjølv om færre tar heile grada ute, reiser fleire på kortare utvekslingsopphald, så samla sett er det fleire som studerer i utlandet enn før.

Målet til myndigheitene (ekstern lenke) er at halvparten av norske studentar skal studere i utlandet med eit kortare eller lengre opphald.

– Dessverre er det berre omtrent 20 prosent som nyttar seg av moglegheita. Det er altfor få.

Studentane NRK møter på Universitetet i Stavanger trur det er fleire årsaker til nedgangen. Dei trekker mellom anna fram dårlegare sosialt nettverk og dyrare skoleløp.

Forskings- og høgare utdanningsminister Sigrun Aasland (Ap) fortel at reduksjonen i stipend til skolepengar blei vedtatt fordi dei ønskte å bruke pengar meir effektivt.

– Det viktig å få fram at studentane ikkje fekk mindre pengar til å betale skolepengar. Samla beløp til skolepengar er det same som før 2023-2024, men med 25 000 kroner lågare stipenddel og tilsvarande høgare lånedel, seier ho.

– Verda kjem tettare på

Kvardagen til Skjelstad Kjelsaas liknar gjerne på kvardagen til studentar i Noreg. Men ho meiner det er ein viktig skilnad.

– Det krev eit anna sjølvstende og tilpassingsevne. Det å finne ut av kulturen, språket og korleis kollektivtransporten fungerer. Alle sånne små detaljar må ein stå i sjølv.

Men valet er ikkje gratis. Ho betaler nærare 350.000 norske kroner i året i skulepengar, og opp mot 12.000 norske kroner i hybelleige kvar månad.

– Det er jo ikkje til å legge skjul på at ein blir sittande med mykje gjeld. Ein veit ikkje korleis kursen kjem til å vere, som er ei stor bekymring, seier Skjelstad Kjelsaas.

Meir studiestønad, og betre anerkjenning i arbeidsmarknaden for utanlandsgrader, hadde minska dørstokkmila for mange som vurderer utanlandsstudiar, meiner ho.

– Eg jobbar på sida, og får litt hjelp av foreldra mine. Det hadde ikkje vore nok med berre Lånekassen.

– Urovekkande

At det er færre som Skjelstad Kjelsaas bekymrar også Jannecke Wiers-Jenssen.

Ho er forskingsleiar innan studentmobilitet ved Nordisk institutt for studiar av innovasjon, forsking og utdanning.

– Eg tenker at det er urovekkande. Det er viktig at folk får erfaring frå utlandet for å forstå betre korleis ein tenker rundt omkring i verda. Mange universitet i utlandet tilbyr utdanning med vel så god kvalitet som i Noreg.

Med auka uro internasjonalt og meir komplekse samarbeidsoppdrag, vil evna til å forstå politiske system og kultur bli viktigare, meiner Wiers-Jenssen.

Ho meiner også at det er eit problem at det er ein del land norske studentar ikkje vel å reise til.

– Dei landa som vi kanskje treng å forstå best er det ikkje mange nordmenn som studerer i. Vi treng å vite meir om korleis ting går føre seg i sentrale EU-land som Tyskland og Frankrike, eller korleis ein tenker i Kina eller i Russland.