3 hours ago
1
Over lengre tid har ekspertar ropa varsku om at ein stillesittingspandemi rår over landet.
I stadig større grad tar elsparkesyklar over for gange og sykling, og leik og fysisk aktivitet blir erstatta av skjerm.
No har konsekvensane av stillesittinga blitt synlege også i Forsvaret.
– Vi ser redusert fysisk form. Rekruttane er mindre robuste. Dei har ikkje fått den same herdinga som ein fekk før då ein sprang og sykla til skulen og til fritidsaktivitetar.
Det seier André Ringdal, sjef for Sjøforsvarets idretts- og treningssenter.
Som øvste fagperson for militær idrett og trening i forsvaret, er det han som har det faglege ansvaret for at soldatar og vernepliktige er i fysisk form til å forsvare landet dersom det blir krig.
No slår han alarm.
– Vi ser no at vi ikkje klarar å tilfredsstille alle krava som er sett til dei ulike stillingane i Forsvaret, seier Ringdal i siste episode av TV 2s dokumentarserie Pappatreneren.
Sjå heile intervjuet med Ringdal i dokumentarserien her:
«pappatreneren»
Episode 5: Sterkere lut
TV 2 Play
Færre når krava
– Vi må vere førebudd på at krig kan ramme Noreg, sa statsminister Jonas Gahr Støre (Ap) i sin nyttårstale første januar.
Samstundes viser resultata frå Noregs største rekruttskule, KNM Harald Haarfagre på Madla, at den fysiske forma til rekruttane i Forsvaret har blitt markant dårlegare dei siste seks åra.
Utviklinga viser at stadig færre klarar Nato-kravet til kor fort rekruttar skal springe 3000 meter.
For å ha grunnleggande militær fysisk form, er kravet i Nato at ein skal springe distansen på 15 minutt.
– I mi tid var det ikkje mange som ikkje klarte dette kravet, forklarar 55 år gamle Ringdal.
Men blant dagens 19-åringar, er situasjonen blitt ein heilt annan.
I 2020 klarte 96 prosent av dei mannlege rekruttane å springe 3000 meter på 15 minutt eller raskare.
Seks år seinare er talet gått ned til 82 prosent.
Tilsvarande for kvinnelege rekruttar har talet som klarte kravet gått frå 62 til 38 prosent på kun seks år.
Fleire blir skadde
Tala frå Madla viser også at antalet som får Forsvarets lågaste karakter, aukar.
For å få den dårlegaste karakteren, må kvinner springe saktare enn 18 minutt og menn saktare enn 16:30.
I 2020 gjaldt dette sju prosent av rekruttane.
I 2025 auka andelen til 23 prosent.
Det vil seie at om lag ein av fire rekruttar eigentleg ikkje er fysisk kvalifisert til å ta imot treninga som ventar.
– Det er som å trimme ein gammal Lada, berre at det er ein ungdom. Ein klarar trene dei opp slik at dei akkurat når krava, men då har dei også stor risiko for skadar. Det ser vi meir av no, seier Ringdal.
Ein ser tilsvarande utvikling i fleire Nato-land. Ringdal fryktar at Noreg nærmar seg amerikanske tilstandar, der ein reknar med at heile 70 prosent av befolkninga er i for dårleg fysisk form til å tenestegjere i militæret.
– Det vi erfarer og det rapportane viser er at menneskekroppen kanskje har blitt det svakaste leddet i militær krigføring.
Handlar om totalberedskap
TV 2 møter forsvarstoppen i samband med serien «Pappatreneren» på TV 2 Play, som utforskar rolla foreldre har i å aktivisere og trene barn og unge.
Ringdal er sjølv pappatrenar, og svært opptatt av folkehelse. Han meiner utfordringane vi no står overfor, er urovekkande.
– Det er ingen tvil om at stillesitting og auke i skjermbruk er ein stor årsak, slår han fast.
I ytste konsekvens, fryktar han at utviklinga vil gå utover beredskapen i landet.
– Kor robuste er vi viss det til dømes blir masseevakuering i Oslo? Klarar vi å frakte familien vår utan diesel, utan bensin, utan elektrisitet?
– Det er ikkje mange år sidan vi hadde ein nasjon som hadde krafta ein trengde for å handtere seg sjølv og sin familie. No har vi ein veg å gå.
– For naive
Forsvarspolitisk talsperson i Høgre, Peter Frølich, reagerer på tala som kjem fram i TV 2s dokumentar.
– Dette er eit markant fall og ein vekkar for heile samfunnet og for oss politikarar, seier han.
Men overraska, det er han ikkje.
– Eg har vore ein av dei som meiner at skjermbruk blant barn og unge har kome heilt ut av kontroll og at vi har vore for naive i ganske lang tid. Politikarane har hatt moglegheit til å sette bremsene på, men det har vi ikkje gjort, vedgår han.
– Men no ser vi at dette får direkte betydning for beredskapsnivået i nasjonen vår. Dette burde få alarmen til å gå i Forsvaret.
– Haldningsendringar må til
Frølich meiner det må til ei oppvakning, særleg når det gjeld skjermbruk.
Dei siste åra har det kome fleire tiltak som skal få ned skjermbruken blant barn og unge, mellom anna ei nasjonal anbefaling om mobilforbod i skulen.
– Men dette er ikkje løyst med eitt politisk vedtak. Det finst ingen «quick fix». Dette er ein samfunnstrend og til sjuande og sist handlar det om grunnleggande haldningsendringar, seier Frølich.
Han meiner det er viktig å lære barn og unge restriktiv bruk av skjerm og å vere glad i å vere i aktivitet.
– Dette er eit foreldreansvar, men skulen er eit viktig supplement. Til dømes om ein kan bruke gymtimane meir målretta til å førebu unge på førstegongstenesta, føreslår han.
Etterlyser handling
På Haakonsvern i Bergen er Ringdal ikkje i tvil. Det trengst eit samfunnsløft, og det hastar.
– Vi har utruleg mykje forsking på dette med fysisk aktivitet i ung alder. Eg synest det er litt merkeleg at det finst så mykje informasjon og at det blir brukt så lite pengar på førebygging, meiner han.
Advarer: – Vi er på feil vei
Han etterlyser ein dugnad på tvers av etatar, og peikar spesielt på skulen.
– Vi ønskjer å kome i kontakt med skuleverket og helsevesenet. Det handlar om motstandskrafta i befolkninga. Vi må få ein dugnad der vi faktisk ser på folkehelse, totalberedskap og korleis vi kan aktivisere ungdom og vaksne, seier Ringdal.
Intervjuet med André Ringdal er gjort i samband med dokumentarserien «Pappatreneren». Ringdal og TV 2s reporter John Christian Lundstadsveen er begge pappatrenarar og vener.
English (US)